کمپاین جهانی توقف نسل‌کشی هزاره‌ها خواستار اقدام فوری جامعه جهانی برای حفاظت از این جامعه شد
«کمپاین جهانی توقف نسل‌کشی هزاره‌ها» با انتشار دادخواستی، از سازمان ملل متحد، دولت‌ها، پارلمان‌ها و نهادهای بین‌المللی خواسته است برای حفاظت از هزاره‌ها، جلوگیری از کوچ اجباری، بررسی جنایات تاریخی و معاصر و تأمین عدالت، اقدامات عملی و فوری انجام دهند.
تنظیم‌کنندگان این دادخواست با اشاره به بیش از یک قرن کشتار، سرکوب، تبعیض و آوارگی اجباری هزاره‌ها، تأکید کرده‌اند که خشونت علیه این جامعه تنها به رویدادهای تاریخی محدود نمانده و در دهه‌های اخیر نیز در قالب حملات هدفمند علیه غیرنظامیان، دانش‌آموزان، زنان، بیماران و مسافران هزاره ادامه یافته است.
از کشتار تاریخی تا حملات هدفمند علیه هزاره‌ها
در این دادخواست آمده است که هزاره‌ها در بیش از یک قرن گذشته با کشتارهای گسترده، سرکوب سیستماتیک، کوچ اجباری، سلب مالکیت و محرومیت از حقوق اساسی روبه‌رو بوده‌اند. تنظیم‌کنندگان، فجایع دوران امیر عبدالرحمان خان در اواخر قرن نوزدهم را از مهم‌ترین نمونه‌های تاریخی خشونت علیه این جامعه دانسته‌اند.
این روند در دوره‌های بعد نیز با کشتار، آوارگی و حملات علیه غیرنظامیان هزاره ادامه یافته است. در سال‌های اخیر، کابل و به‌ویژه مناطق هزاره‌نشین غرب این شهر، بارها شاهد حملات مرگبار علیه مکاتب، مراکز آموزشی، مساجد و مراکز درمانی بوده‌اند؛ حملاتی که قربانیان اصلی آن‌ها غیرنظامیان، به‌ویژه کودکان، دانش‌آموزان و زنان بوده‌اند.
از جمله این رویدادها می‌توان به حمله انتحاری به مرکز آموزشی موعود در ۱۵ آگست ۲۰۱۸ اشاره کرد که در نتیجه آن دست‌کم ۴۰ غیرنظامی کشته و ۶۷ تن دیگر زخمی شدند. در ۲۴ اکتوبر ۲۰۲۰ نیز حمله به مرکز آموزشی کوثر دانش در دشت برچی، جان ۴۰ تن را گرفت و ۷۹ نفر دیگر را زخمی کرد.
در ۸ می ۲۰۲۱، حمله مرگبار به مکتب سیدالشهدا در غرب کابل، هنگام خروج دانش‌آموزان از مکتب، ده‌ها کشته و زخمی برجای گذاشت. همچنین در ۱۹ اپریل ۲۰۲۲، حملات پی‌هم به مکتب عبدالرحیم شهید و مرکز آموزشی ممتاز در دشت برچی، دانش‌آموزان و غیرنظامیان را هدف قرار داد.
حمله انتحاری به مرکز آموزشی کاج در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲ نیز یکی دیگر از خونین‌ترین رویدادها بود که در آن ۵۴ تن کشته و ۱۱۴ نفر زخمی شدند؛ بیشتر قربانیان این حمله دختران و زنان جوان بودند.
هدف قرار گرفتن مراکز مذهبی نیز بخشی از این سلسله حملات بوده است. حملات مرگبار به مساجد شیعیان و تجمع‌های مذهبی در کابل و دیگر مناطق افغانستان، از جمله حمله به مسجد باقرالعلوم و مسجد امام زمان در کابل، نگرانی‌ها درباره امنیت هزاره‌ها و شیعیان را افزایش داده است.
در ۱۲ می ۲۰۲۰، مهاجمان مسلح به بخش زایشگاه شفاخانه دشت برچی در غرب کابل حمله کردند. در این رویداد ۲۴ نفر، از جمله ۱۶ مادر، یک قابله و دو کودک، کشته شدند. این حمله در حالی انجام شد که زنان باردار و مادران تازه‌زایمان‌کرده برای دریافت خدمات درمانی در شفاخانه حضور داشتند.
مجموع این رویدادها نشان می‌دهد که خشونت علیه هزاره‌ها تنها به یک نوع حمله یا یک مکان مشخص محدود نبوده، بلکه مکاتب، مراکز آموزشی، مساجد، شفاخانه‌ها، وسایط نقلیه عمومی و حتی مسافران در مسیرهای مواصلاتی نیز هدف قرار گرفته‌اند.
قتل‌عام مسافران و زائران هزاره؛ از جاده ها تا مناطق مسکونی
هدف قرار گرفتن مسافران هزاره در مسیرهای مواصلاتی نیز یکی دیگر از ابعاد نگران‌کننده خشونت علیه این جامعه بوده است.
در ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۴، افراد مسلح در منطقه قریودال، در مرز میان ولایت‌های غور و دایکندی، گروهی از باشندگان هزاره دایکندی را که برای استقبال از زائران بازگشته از کربلا به این منطقه رفته بودند، هدف حمله قرار دادند. در این رویداد ۱۴ تن کشته و چهار نفر دیگر زخمی شدند.
گزارش‌ها حاکی است که مهاجمان، مردان حاضر در محل را از دیگران جدا کرده و به سوی آنان آتش گشودند. این رویداد در حالی رخ داد که قربانیان برای استقبال از زائران مراسم اربعین به منطقه مرزی رفته بودند.
کشتار مسافران هزاره در مسیرهای مواصلاتی، پدیده تازه‌ای نیست. در سال‌های گذشته نیز موارد متعددی از توقف وسایط نقلیه، جداکردن مسافران هزاره و تیرباران آنان در مسیرهای مختلف افغانستان گزارش شده است.
این حملات در کنار انفجارهای مکرر در مناطق هزاره‌نشین کابل، هدف قرار گرفتن مراکز آموزشی و مذهبی و کشتار غیرنظامیان، تصویری از ناامنی مستمر و آسیب‌پذیری جامعه هزاره ارائه می‌کند؛ وضعیتی که ضرورت بررسی مستقل و همه‌جانبه این رویدادها را برجسته می‌سازد
کوچ اجباری، سلب مالکیت و تبعیض ساختاری
در دادخواست کمپاین جهانی توقف نسل‌کشی هزاره‌ها، علاوه بر کشتار و حملات خشونت‌آمیز، به گزارش‌های مربوط به کوچ اجباری، تصرف زمین‌ها و املاک و محرومیت هزاره‌ها از حقوق اساسی نیز اشاره شده است.
تنظیم‌کنندگان می‌گویند که تهدید باشندگان مناطق هزاره‌نشین به تخلیه خانه‌ها، منازعات ارضی، تصرف زمین‌های مردم با وجود اسناد مالکیت و محدودیت‌های ناشی از تبعیض قومی و مذهبی، امنیت اقتصادی و اجتماعی این جامعه را با تهدید جدی روبه‌رو کرده است.
وضعیت زنان و دختران هزاره نیز از محورهای مهم نگرانی در این دادخواست است؛ زیرا آنان علاوه بر محدودیت‌های گسترده بر آموزش، کار و مشارکت اجتماعی، با تبعیض‌های قومی، مذهبی و جنسیتی نیز مواجه‌اند.
هفت مطالبه اصلی از جامعه جهانی
این کمپاین هفت درخواست مشخص را از سازمان ملل متحد، دولت‌ها، پارلمان‌ها و نهادهای بین‌المللی مطرح کرده است:
۱. حفاظت فوری از جان هزاره‌ها و تقویت سازوکارهای هشدار زودهنگام برای جلوگیری از حملات و کشتارهای احتمالی.
۲. جلوگیری از کوچ اجباری، تصرف زمین‌ها و سلب مالکیت و فراهم‌سازی زمینه بازگشت امن و داوطلبانه آوارگان.
۳. بررسی شواهد تاریخی و معاصر برای به‌رسمیت‌شناسی حقوقی نسل‌کشی هزاره‌ها.
۴. ایجاد سازوکار مستقل بین‌المللی برای حقیقت‌یابی، مستندسازی و بررسی جنایات ارتکاب‌یافته علیه هزاره‌ها.
۵. پیگرد قانونی عاملان کشتارها، حملات هدفمند و سایر جنایات در مراجع قضایی صلاحیت‌دار.
۶. پایان دادن به تبعیض قومی و مذهبی و تضمین دسترسی برابر هزاره‌ها به حقوق اساسی، آموزش، خدمات صحی و فرصت‌های اجتماعی و اقتصادی.
۷. حفاظت از حافظه تاریخی، اسناد، شهادت قربانیان و میراث فرهنگی هزاره‌ها و اتخاذ تدابیر مؤثر برای جلوگیری از تکرار خشونت‌ها.
تنظیم‌کنندگان همچنین تأکید کرده‌اند که حفاظت از جان غیرنظامیان نباید تا پایان تحقیقات حقوقی و تعیین عنوان نهایی جنایات به تعویق بیفتد.
یکی از محورهای اساسی این دادخواست، درخواست بررسی و به‌رسمیت‌شناسی حقوقی نسل‌کشی هزاره‌هاست.
بر اساس معیارهای حقوق بین‌الملل، احراز نسل‌کشی مستلزم بررسی عناصر مشخص، به‌ویژه قصد نابودی تمام یا بخشی از یک گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی است. از این رو، کشتارهای تاریخی، حملات هدفمند علیه غیرنظامیان، انتخاب قربانیان بر اساس هویت قومی و مذهبی، کوچ اجباری و سلب مالکیت باید در چارچوب یک بررسی مستقل و حقوقی مورد ارزیابی قرار گیرند.
طرح عنوان نسل‌کشی در این دادخواست به معنای صدور حکم قضایی یا شناسایی رسمی آن از سوی یک مرجع بین‌المللی نیست؛ بلکه تنظیم‌کنندگان خواستار بررسی شواهد و تصمیم‌گیری نهادهای صلاحیت‌دار درباره این موضوع شده‌اند.
این کمپاین از شهروندان جهان، دانشگاهیان، پژوهشگران، حقوقدانان و نهادهای مدنی نیز دعوت کرده است با امضای دادخواست، از مطالبات آن برای حفاظت از هزاره‌ها، روشن‌شدن حقیقت و تأمین عدالت حمایت کنند.
در مجموع، مجموعه رویدادهای تاریخی و معاصر، از کشتارهای گسترده و کوچ اجباری گرفته تا حمله به مکاتب، مراکز آموزشی، مساجد و شفاخانه‌ها و قتل‌عام مسافران و زائران هزاره، ضرورت بررسی جامع و مستقل خشونت‌های اعمال‌شده علیه این جامعه را برجسته می‌سازد.
این دادخواست می‌کوشد توجه جامعه جهانی را از ابراز همدردی و محکومیت لفظی به سوی اقدامات عملی برای حفاظت از جان هزاره‌ها، جلوگیری از تکرار جنایات، شناسایی حقیقت و پاسخ‌گو ساختن عاملان سوق دهد. تحقق این مطالبات، به اراده سیاسی، مستندسازی دقیق شواهد و پیگیری جدی سازوکارهای حقوقی و بین‌المللی وابسته است.
